09 มกราคม 2553

ผลตรวจเลือดประจำปีพบ CA 125 สูง 50.1 U/ml

ถาม
ผลตรวจเลือดประจำปีพบ CA 125 สูง 50.1 U/ml ดิฉันอายุ 45 ปี มีบุตร 1 คน อายุ 8 ปี ประจำเดือนมาปกติทุกเดือน (รอบ 28-32 วัน) ขอคำแนะนำด้วยค่ะ


ตอบ

ประการแรก อย่าวิตกกังวลเกินเหตุ CA125 ถูกนำมาใช้เป็นสารชี้บ่งมะเร็งรังไข่ก็จริงอยู่ แต่คนที่ตรวจได้ค่าผิดปกติอย่างคุณ โอกาสจะเป็นมะเร็งรังไข่มีไม่ถึง 1% เดี๋ยวถ้ามีเวลาผมจะอธิบายให้ละเอียดตอนท้าย

ประการที่สอง เมื่อตรวจไปแล้ว ได้ผลเป็นบวกแล้ว แม้จะรู้ว่าโอกาสเป็นมะเร็งมีไม่ถึง 1% แต่ก็กลุ้มใจ จะทำอย่างไรต่อดี ผมเข้าใจว่าคุณได้รับการตรวจภายในประจำปีไปแล้วเช่นกัน และเดาเอาว่าหมอบอกว่าไม่มีอะไรผิดปกติ หมายความว่าหมอคลำดูแถวรังไข่แล้วไม่มีเนื้องอกอะไร แต่ใจคุณมันก็ยังกังวลอยู่ จากจุดนี้คุณมีทางเลือกอยู่สองทางครับ

ทางเลือกที่หนึ่ง คือ ทำการตรวจดูภาพของรังไข่เพิ่มเติม ถูกสตางค์ที่สุดก็คือการทำอุลตร้าซาวด์ช่องท้องส่วนล่าง หรือถ้าจะให้แพงกว่านั้นและภาพก็ชัดกว่าก็คือทำเอ็กซเรย์คอมพิวเตอร์ (CT scan) ช่องท้องช่วงล่าง หากทำอย่างใดอย่างหนึ่งในสองอย่างนี้แล้วไม่พบว่ามีก้อนอะไรที่รังไข่ ก็จบ ไม่ต้องทำอะไรต่อ แล้วกลับบ้านนอนหลับได้ แต่ถ้าพบก้อนก้อนผิดปกติที่รังไข่ก็คงต้องเดินหน้าทำผ่าตัดเอาก้อนผิดปกติออก

ทางเลือกที่สองคืออยู่เฉยๆ ไม่ต้องทำอะไรเลย ถือเสียว่าโอกาสมีเพียง 1% นั้นน้อยมากเสียจนไม่คุ้มที่จะไปทำอะไรเพียงแต่ในการตรวจสุขภาพปีต่อไปอาจให้ความสนใจการตรวจหาก้อนผิดปกติที่รังไข่เพิ่มขึ้น คือนอกจากจะตรวจดูค่า CA125 ซ้ำแล้วอาจต้องทำการตรวจภายในและตรวจอุลตร้าซาวด์ช่องท้องส่วนล่างร่วมด้วย

ชอบแบบไหนก็เลือกตามใจชอบได้เลยครับ

ทีนี้ ไหนๆก็พูดเรื่องนี้แล้วและยังพอมีเวลาคุยกัน ผมขอเล่าประเด็นสถิติหน่อยนะ เรื่องจริงมันเป็นอย่างนี้ครับ ค่าปกติของ CA125 คือต่ำกว่า 35 IU/ลิตร สถาบันสุขภาพอเมริกัน (NIH) ได้สรุปจากงานวิจัยหลายรายงานว่าการตรวจหามะเร็งรังไข่ด้วย CA125 มีความไว (sensitivity) ประมาณ 80% และมีความจำเพาะเจาะจง (specificity) ประมาณ 80% เช่นกัน แต่ว่ามะเร็งชนิดนี้มีอุบัติการต่ำอย่างมากเพียง 50 คนในแสน ทำให้โอกาสที่คนตรวจได้ผลบวกจะเป็นโรคจริง (positive predictive value) มีต่ำกว่า 1% คือต่ำประมาณ 0.2% เท่านั้นเอง เจอสถิติแล้วงง.ง...ง ใช่ไหมครับ ไม่เป็นไร ใจเย็นๆ โปรดสดับต่ออย่างอดทน

CA125 มีความไวของการทดสอบ (sensitivity) เท่ากับ 80 % หมายความว่าถ้าเอาคนที่รู้แน่ชัดแล้วว่าเป็นมะเร็งรังไข่มา 100 คน มาแกล้งลองตรวจหาสาร CA125 ดู จะพบว่าคนที่ผลการตรวจ CA125 ได้ผลบวกมีอยู่ 80 คน ส่วนอีก 20 คนนั้นตรวจได้ผลลบ ทั้งๆที่ทุกคนต่างก็เป็นมะเร็งเหมือนกันหมด ซึ่งก็ถือว่าการตรวจชนิดนี้เป็นการตรวจที่มีความไวค่อนข้างต่ำ คือเป็นมะเร็งแล้วแต่ตรวจไม่พบตั้ง 20%

CA125 มีความจำเพาะของการทดสอบ (specificity) เท่ากับ 80% หมายความว่าถ้าเอาคนที่รู้แน่ชัดแล้วว่าไม่ได้เป็นมะเร็งรังไข่เลยมา 100 คน มาแกล้งตรวจหาสาร CA125 ดู คนที่ตรวจได้ผลลบจะมี 80 คน ที่เหลืออีก 20 คนตรวจได้ผลบวก ทั้งๆที่ไม่มีใครเป็นมะเร็งเลยสักคน ซึ่งถือว่าการตรวจชนิดนี้มีความจำเพาะเจาะจงต่ำด้วย เพราะแม้จะไม่ได้เป็นมะเร็ง แต่ก็ตรวจได้ผลบวกตั้ง 20%

โอกาสที่คนตรวจ CA125 ได้ผลบวกจะเป็นมะเร็งรังไข่จริง (positive predictive value) มีต่ำกว่า 1% หมายความว่าถ้าเอาคนที่ตรวจ CA125 ได้ผลบวกมา 100 คน จะมีคนที่เป็นมะเร็งรังไข่จริงๆไม่ถึงหนึ่งคน ที่เหลืออีก 99 คนไม่ได้เป็นมะเร็ง ตรงนี้จึงเป็นปัญหากับการใช้ CA125 ในการคัดกรองมะเร็งรังไข่อย่างมาก เพราะถึงแม้จะตรวจได้ผลบวก แต่ก็แทบไม่มีความหมายอะไรเลย

ปัจจุบันนี้วงการแพทย์จึงใช้CA125ไปในการติดตามดูพัฒนาการของมะเร็งรังไข่ที่วินิจฉัยได้เรียบร้อยแล้วว่ามันสนองตอบต่อการรักษาดีแค่ไหน มากกว่าที่จะใช้ CA125 มาตรวจคัดกรองว่าใครจะเป็นหรือไม่เป็นมะเร็งรังไข่
แต่อย่าถามผมนะ ว่าอ้าว ก็มันใช้คัดกรองไม่ได้เรื่องแล้วหมอตรวจทำไม แหะ..แหะ เพราะ คำตอบนั้นอยู่ในสายลม (แหม ก็ที่ไหนๆทั่วโลกเขาก็ชอบตรวจกันผมก็ตรวจให้เหมือนชาวบ้านเขาเท่านั้นแหละครับ)